Pikinini - More than toys - BLOG

„Czarny domek”, powieść, którą napisał czeski pisarz Stanislav Komarek, to historia kilku pokoleń rodziny żyjącej w prowincjonalnym miasteczku Błotnica Kropaczowska. Nazwa miasteczka nie jest istotna, bo tak naprawdę każde miejsce jest pewną prowincją życia, które toczy się w tym samym czasie również gdzie indziej.

Prowincjonalność wolę odnosić do mentalności, ale jeśli już osadzamy ten termin w przestrzeni to nie zapominajmy, że w równym stopniu dotyczy on też czasu. Jeśli szukając zrozumienia ludzkich postaw, nie ruszymy w podróż historyczną, to nie pojmiemy też możliwych odmienności losu w różnych miejscach na ziemi.

Ta prawda dotyczy też Błotnicy – miasteczka położonego zawsze w tym samym miejscu, ale nie zawsze w tym samym kraju.

Powieść rozpoczyna się w roku 1900, na terenie cesarskich Austro-Węgier, a bohaterowie, pozostając ciągle w Czarnym Domku zamieszkują kolejno przedwojenną Czechosłowację, tereny okupowane przez Rzeszę niemiecką, wojska radzieckie i komunistów, a niewidzialne, emocjonalne więzy łączą Błotnicę nawet z tymi mieszkańcami, którzy wyemigrowali do Holandii.

Tytułowy domek stanowi bowiem, tak jak każdy rodzinny dom, centrum wszechświata i doświadczając ważnych historycznych przemian, jest też uczestnikiem mikrowydarzeń z życia swoich mieszkańców, świadkiem dzieciństwa każdego z nich, tak odmiennego w każdym pokoleniu.

Przemierzając karty powieści, warto zwrócić więc uwagę nie tylko na koleje losów rodziny na tle historii Czech, ale też na nieprawdopodobne zmiany postrzegania dzieci w rodzinnym i społecznym życiu, w ciągu niespełna stu lat.

Na przełomie wieków, dzieci rodzi się dużo – „dzieci są błogosławieństwem bożym, a w kraju nieposiadającym powszechnego systemu emerytalnego jest tak po dwakroć” – ale też wiele z nich szybko odchodzi ze świata. Nie są obdarzane specjalnym zainteresowaniem, ich dzieciństwo upływa szybko między małą szkołą, pracami domowymi i wypasem krów, kiedy to dość specyficzną rozrywkę stanowi konsumpcja halucynogennych grzybków.

„W tamtych czasach dzieci udręczone na śmierć przez macochy nie były jeszcze folklorystyczną fikcją, z drugiej strony przypadki przygarniania dzieci były częstsze niż dziś, ponieważ ludziom było już w gruncie rzeczy obojętne, czy mają dzieci siedmioro czy ośmioro”. Książkowa rodzina Vodrażków cieszyła się szóstką dzieci. Starano się je w specyficzny sposób chronić: „Trzymaj się miejsc gdzie jest dużo ludzi! – brzmiała dewiza, której umknęło co prawda, że wszystkie katastrofy mają charakter raczej społeczny, zamiast być dziełem leśnych czy bagiennych demonów”. Nie potrafiono jednak skutecznie zaradzić pojawiającym się często chorobom, w tym przypadku błonicy, która spowodowała śmierć trojga dzieci z Czarnego Domku, a ponad dwadzieściorga w miasteczku. „Białe trumienki i pochód dziecięcych drużek, z których jedna, biała, niosła przed trumną zapaloną świeczkę, a druga, w czarnym welonie, za trumną świeczkę ułamaną, należały do codziennych rekwizytów”.

O zmarłych dzieciach zapomniano, a te które przeżyły, wkraczały w wir nowych, dramatycznych wydarzeń w które obfitowała historia XX wieku.

Po pierwszej wojnie światowej, nastąpił przełom polegający na „nagłej redukcji liczby dzieci (…). Dziecko jako centrum rodziny i jedyny sens życia nagle staje się czymś normalnym (…), zwiększają się inwestycja w dzieci, nie chodzi już o to, żeby przeżyły i się utrzymały, ale żeby z nich coś wyrosło. (…) Wiele z nich tego nie wytrzymało i miasteczko stopniowo zapełniło się całym szeregiem w różny sposób neurotycznych i aspołecznych jednostek (…) To miało się okazać dopiero po latach, a małe bóstewka tymczasem kokieteryjnie się uśmiechały”, tak jak mała Milunia, która zaskarbiała pochwały, komplementowaniem klientek sklepu swoich rodziców. Czas między dwiema wojnami kręcił się dla mieszczańskich dzieci z Błotnicy wokół słodyczy, pierwszych książek dziecięcych i lekcji fortepianu. Wszystko to minęło wraz z wielkim kryzysem i wojną.

Lata powojenne to nowe dziecięce doświadczenia. Zaczynają się już na szpitalnych „porodówkach” od „nowego sposobu torturowania niemowląt”,  polegającego na separacji noworodków od matek. W latach sześćdziesiątych, dzieci wciąż „dorastają w atmosferze ostrzeżeń przed porzuconą w lasach amunicją” i przed wybuchem nowej wojny. Zagrożenie staje się całkiem realne gdy w sierpniu 1968 roku, mali mieszkańcy Czarnego Domku dowiadują się o zburzeniu praskiego Muzeum Narodowego z egzotyczną kolekcją zwierząt, której nie zdążyli obejrzeć przed czołgową inwazją.

Po dramatyczny wydarzeniach w Pradze, wzrosła liczba urodzeń co  „było wyrazem ucieczki w sferę prywatną (…) i delegowaniem niespełnionych oczekiwań na następne pokolenia”.

Dzieci, których dorosłość przypadła na ostatnie lata XX wieku, zaczęły znów inaczej spoglądać na swoją rolę. Ważna stała się samorealizacja, „a wrzucanie małych ludzi w tak zwichrzony świat, jest bardzo nieodpowiedzialne”. Dzieci, które się jednak rodzą, nie mają często szansy na dłuższy kontakt z dziadkami i obojgiem rodziców. Znikają z Czarnego Domku równie szybko jak ich rówieśnicy sprzed stu lat. Tym razem nie zabiera ich epidemia błonicy, tylko wyjeżdżająca po rozwodzie matka.

A Czarny Domek, jak wiele innych domów na świecie, ciągle stoi i czeka na nowe pokolenia dzieci, które będą w nim dorastać…

Stanislav Komarek „Czarny domek”, Vesper 2007

Na naszym ogrodowym murku skalnym rozrastają się rojniki.

To niesamowite jak te małe, ale silne roślinki potrafią znaleźć dla siebie miejsce w najwęższej nawet szczelinie między kamieniami.

Ostatnio pracowałam trochę przy poszerzaniu naszego skalniaka i część roślinek trzeba było przesadzić. Pomyślałam, że część małych rojników może zostać wykorzystana przez moją córkę do stworzenia własnego skalniaczka.

Postanowiłyśmy wykorzystać do tego celu jedną z pozostałych jeszcze po budowie płotu, cegieł „dziurawek”. Kiedy podniosłyśmy pierwszą, z leżących na stercie cegieł, okazało się, że mrówki ukryły pod nią swoje jajeczka.

Dłuższą chwilę przyglądałyśmy się w jakim pośpiechu przenoszą je w niżej położone zakamarki, by ocalić swój „żłobek”.

Więcej już im nie przeszkadzałyśmy i zabrałyśmy się za prace ogrodnicze. Z założeniem ceglanego skalniaczka poradzi sobie bez trudu każdy pięciolatek. Dziurki w cegle należy zasypać ziemią i w każdą z nich posadzić małego rojnika.

O skalniaczek nie trzeba już właściwie więcej dbać, bo roślinki poradzą sobie znakomicie same. Ja staram się tylko powstrzymywać moją córkę przed ciągłym podlewaniem swojego małego ogródka, bo wtedy niestety nie dotrwałby do powrotu z kolonii jej starszej siostry, której ma zostać z dumą zaprezentowany:)

„Emil to był chłopiec dziki i uparty (…) Chociaż, należy to przyznać, kiedy nie wrzeszczał, wyglądał na grzecznego. Miał okrągłe, niebieskie oczy, okrągłą rumianą twarz i jasne kędzierzawe włosy. Wszystko to razem wyglądało tak, jakby Emil był prawdziwym aniołkiem. Ale pozory mylą.”

Emil był oczywiście strasznym urwisem, ale my właśnie dlatego bardzo lubimy czytać o jego przygodach, a kiedy spędzaliśmy wakacje w Szwecji, oczywistym było, że udamy się do Emila w odwiedziny.

Zagroda, którą twórcy serialu  - nakręconego na podstawie książek Astrid Lindgren – wybrali do roli Katthult, znajduje się, podobnie jak ta książkowa, w sercu Smalandii.

Jej odosobnione, malownicze położenie i układ budynków (zobacz tutaj) odpowiadający literackiemu opisowi, sprawiły, że stała się filmowym plenerem i turystyczną – na szczęście nie zatłoczoną – atrakcją.

Moim zdaniem zagroda nie różniła się specjalnie od wielu innych szwedzkich gospodarstw, które spotykaliśmy po drodze, ale w tym właśnie tkwi pewnie jej nieodparty urok. W naturalności wywołującej wrażenie, że zaraz ujrzymy Emila przebiegającego między budynkami.

Miejscem w którym Emil spędzał najwięcej czasu, była oczywiście osławiona „drewutnia”.

Mała Ida, jego grzeczna siostrzyczka, również chciała być zamykana za karę w tym sympatycznym budynku. Cóż, skoro nie potrafiła rozrabiać;) Czytałyśmy o tym w wydanej niedawno książce „Mała Ida też chce psocić”  i bardzo żal nam było Idy.

W drewutni było przecież tak przyjemnie! Tego samego zdania był również Emil choć „jego tatuś myślał, że w ten sposób Emil oduczy się psocić. Żeby tylko nie siedzieć w stolarni. Ale źle myślał. Emil uważał, że w stolarni jest całkiem miło. Siedział tam sobie spokojnie i strugał drewniane ludziki, póki nie został wypuszczony.

Czasami, kiedy już odsiedział swoje, otwierała mu mała Ida. Ida także uważała, że w stolarni jest przyjemnie. Bardzo chciałaby, żeby ją też tu kiedyś zamknięto.”

W Katthult można do woli posiedzieć sobie w drewutni, choć raczej inni wielbiciele małego rozrabiaki nie pozwolą nam się w niej zamknąć;)

Do innych budynków, poza małym sklepikiem, nie można zaglądać, są zamieszkane przez szczęśliwych właścicieli tego uroczego miejsca.

Urwisy mogą jednak pobiegać po terenie gospodarstwa, a w sklepiku obejrzeć małą wystawę filmowych rekwizytów.

Oglądając czasami w domu serial o Emilu, z przyjemnością rozpoznajemy teraz znajome miejsca.

W szkole podstawowej, jednym z ciekawszych przedmiotów były zajęcia praktyczno-techniczne („zpt”). Na tych lekcjach przygotowywaliśmy sałatki, zbijaliśmy karmniki dla ptaków, szydełkowaliśmy szaliki i szyliśmy bluzki z pieluchy. Co ciekawe, we wszystkich tych pracach brała udział cała klasa, niedzielona wg „zadań dziewczęcych i chłopięcych.”

Na takich właśnie zajęciach wykonywaliśmy również marionetki. Skonstruowane były z małych plastikowych piłeczek wielkości piłeczki pingpongowej i przedstawiały strusia. Piłeczki kupowaliśmy w sklepie sportowym i dziurkowaliśmy za pomocą rozgrzanego nad palnikiem drucika, a potem nawlekaliśmy je na żyłki.

Strusie sprawiały nam mnóstwo radości i sama nie wiem czy bardziej zabawa nimi czy proces tworzenia.

Kiedy my konstruowaliśmy marionetki z piłeczek, w Czechach dzieci bawiły się pewnie prawdziwymi drewnianymi marionetkami. Bawiły się zresztą nimi nie tylko dzieci ale i całe rodziny. Marionetkowa tradycja w Czechach rozwijała się zresztą już od XVII wieku i większość mieszczańskich domów posiadała własny teatrzyk z całą plejadą charakterystycznych postaci: diabłów, czarnoksiężników, wodników i zawsze obecnego w przedstawieniu, drewnianego narratora Kacperka.

Prawdziwe praskie marionetki, wykonane i malowane ręcznie przez czeskich artystów, można kupić w naszym sklepie, a tym którzy chcieliby spędzić miło czas na tworzeniu własnego marionetkowego dzieła, polecamy zestawy „Do-it-yourself”.

Kilka dni temu, my również wykonałyśmy własną marionetkę – Marynarza, którego gotową wersję, malowaną przez artystów Studia Truhlar, można zamówić w Pikinini.

Zakupiłyśmy szybkoschnące farby akrylowe, przygotowałyśmy mały młotek, śrubokręt i rozpakowałyśmy zestaw.

Najpierw malowałyśmy…

…a później złożyłyśmy wszystkie części zgodnie z załączoną instrukcją.

W końcu, uśmiechnięty marynarz powędrował na swój pierwszy spacer do ogrodu.

Ahoj!

W naszym ogrodzie rośnie kilka krzaczków poziomek. Dziewczynki posadziły je w zeszłym roku i już drugi sezon cieszą się ze wspaniałych zbiorów. Poziomki owocują bardzo długo, nawet do listopada i ich jagody stanowią atrakcyjną przekąskę podczas zabaw w ogrodzie.

Każde dziecko można posadzić je nawet w doniczce na balkonie, a kiedy zbierze owoce, zrobić z pomocą mamy, poziomkową tartę.

Nam pomagała jeszcze Cecylka Knedelek. Oto jej przepis:

Na początek należy zebrać poziomki…

Dziewczynki bardzo lubią naszą foremkę do tarty…

Starsza siostra umie już ugotować budyń do kremu, a młodsza świetnie nakłuwa ciasto widelcem …

Tarta najlepiej smakuje jedzona w ogrodzie…

…w towarzystwie aromatycznej poziomkowej herbatki.

Wystarczy zalać wrzątkiem kilka listków poziomki i mięty oraz dorzucić kilka świeżych poziomek.